Of AI nu intrigeert, verontwaardigt of verwondert, het laat niemand onberoerd. Vaak is er een spreidstand tussen de positieve en negatieve kanten, en het gebruik van AI in natuurbehoud is daar een treffend voorbeeld van. Enerzijds vertroebelen door AI gegenereerde beelden onze perceptie van de natuur: dieren met onwaarschijnlijk gedrag, spectaculaire of verontrustende scènes, zo realistisch dat ze twijfel zaaien over wat waar is en wat niet. Anderzijds kan AI ons helpen om heel doeltreffend natuur beter te beschermen en te monitoren. Hoe lossen we deze paradox op?

Geloof je je ogen nog?

Enkele maanden geleden publiceerden we een indrukwekkende video die was opgenomen door een van onze wildcamera’s op het eiland Sumatra: een tapir liep nietsvermoedend voorbij, achtervolgd door twee jonge tijgers. De shares, likes en reacties stroomden onmiddellijk binnen. Sommige daarvan verbaasden ons: “This is AI” of “Fake”.

Deze beelden waren wel degelijk authentiek. Ze waren gewoon zeldzaam.

Enkele maanden later hadden we nog een uitzonderlijke waarneming, ditmaal in Thailand: een tijgerin met vijf (!) welpen in haar kielzog, terwijl een worp doorgaans twee tot vier welpen telt. Ook hier gebeurde hetzelfde: internetgebruikers twijfelden aan de authenticiteit van de beelden.

Afgezien van het feit dat wij als wetenschappelijke natuurbeschermingsorganisatie, met 60 jaar ervaring en expertise, nooit valse beelden zouden delen (en zeker niet door ze als echt te presenteren), illustreren deze reacties een nieuw fenomeen: bij spectaculaire beelden hebben mensen een kritische reflex.

Verandert AI onze perceptie van de natuur?

Iedereen die wat tijd op internet doorbrengt, weet dat er talloze door AI gegenereerde beelden te vinden zijn. Sommige zijn zo goed gemaakt dat het moeilijk wordt om echt van nep te onderscheiden. “Tegenwoordig zijn er prachtige afbeeldingen die door kunstmatige intelligentie zijn gegenereerd. Zelfs ik twijfel soms of de afbeelding echt is, of dat ze gegenereerd of verbeterd is”, legt onze bio-ingenieur Céline de Caluwé uit.

Je hebt de geïdealiseerde beelden (dieren met onwaarschijnlijk gedrag, spectaculaire scènes), die onrealistische verwachtingen wekken. “Wat te denken van wasberen die salto's maken op een trampoline, het gevaar is dat deze zeer ‘coole’, maar onrealistische beelden concurreren met de echte natuur: subtiel, kwetsbaar, complex... En ook heel mooi, maar alleen als je er met geduld en nederigheid naar kijkt”, benadrukt Céline.

Maar bepaalde sensationele, soms misleidende beelden kunnen ook een irrationele angst voor de wilde natuur opwekken. We denken bijvoorbeeld aan die misleidende beelden van tijgers die een baby uit de armen van zijn moeder rukken, of van leeuwen die in een Aziatische stad opduiken. 

Deze ontwikkeling draagt bij aan een vertekend beeld van de natuur en haar complexiteit, in een context waarin mensen al steeds verder verwijderd raken van de wilde natuur.

AI als bondgenoot van natuurbehoud

Paradoxaal genoeg is kunstmatige intelligentie tegenwoordig een essentieel hulpmiddel geworden voor de bescherming van de biodiversiteit. Dus hoewel ze bijdraagt aan een vals beeld van de natuur, is ze een essentieel hulpmiddel geworden in de bescherming ervan.

• Analyse van wildcamera’s

De wildcamera’s die we plaatsen in het hart van de gebieden die we willen bestuderen en beschermen, genereren miljoenen beelden. AI sorteert deze gegevens nu automatisch en biedt hulp bij soorten identificeren, waardoor de analysetijd aanzienlijk wordt verkort.

• Preventie van mens-dierconflicten

AI-systemen waarschuwen wanneer een dier (zoals een sneeuwluipaard of een olifant) een bewoond gebied nadert, wat helpt om gevaarlijke interacties te beperken.

• Biodiversiteit monitoren

Akoestische apparaten (zoals de Audiomoth of de Hydromoth) in combinatie met AI maken het mogelijk om soorten te identificeren aan de hand van hun geluiden, zowel in het bos als in de rivier.

• Ontbossing bestrijden

Het Forest Foresight-project, dat onder andere door WWF-Nederland is ontwikkeld, maakt het mogelijk om het risico op ontbossing tot zes maanden van tevoren te voorspellen, met een nauwkeurigheid van ongeveer 80%, door milieugegevens en satellietbeelden te combineren.

• Stroperij bestrijden

Tools zoals PAWS (Protection Assistant for Wildlife Security) maken gebruik van data-analyse om patrouilles tegen stroperij te optimaliseren.

Hoewel deze technologieën veelbelovend zijn en het verzamelen van gegevens versnellen, zullen ze menselijk onderzoek en menselijke acties nooit vervangen.

“We kunnen al niet meer zonder AI, en het is ontzettend nuttig. Maar we mogen de keerzijde van de medaille niet vergeten: enerzijds de enorme hoeveelheid energie die nodig is om AI te laten draaien, iets waar vaak geen rekening mee wordt gehouden. Als we bijvoorbeeld letten op de energiekosten van projecten, zullen we vanzelfsprekend vliegreizen beperken. Maar er zijn nog geen beperkingen op het gebruik van AI. Anderzijds is er de kwestie van onze veerkracht: wat kunnen we nog doen zonder AI? Zouden we nog zonder kunnen?”, vraagt Céline zich af.

Een tweesnijdend zwaard

AI heeft dus twee gezichten. Ze kan onze zintuigen zodanig misleiden dat onze perceptie van de natuur vervaagt, of ons uiterst gedetailleerde informatie en analyses bieden om de natuur beter te leren kennen en te beschermen.

De uitdaging ligt ergens tussenin: we moeten kritisch blijven. Door de bron van een afbeelding te controleren, de context ervan te begrijpen en, bij twijfel, informatie te vergelijken, kunnen we beter onderscheid maken tussen wat echt is en wat gegenereerd is. Maar het gaat er ook om te leren deze technologie spaarzaam te gebruiken, alleen wanneer dat nodig is, en tegelijkertijd ons vermogen te behouden om de natuur zelf te observeren, te interpreteren en te begrijpen.

Want meer dan ooit houdt het beschermen van de natuur ook in dat we weten hoe we ernaar moeten kijken.