In een stoffige kelder onder de iguanodonzaal van het Instituut voor Natuurwetenschappen bracht WWF-België zijn prille beginjaren door. Al van bij de start, in 1966, had onze organisatie twee duidelijke doelen voor ogen: informatie verspreiden over natuur en biodiversiteit, en geld inzamelen voor natuurbehoudsprojecten. Dat doen we nog altijd, maar in zestig jaar tijd is er ook veel veranderd. We startten onze eigen projecten – eerst in België, dan wereldwijd. We leerden bij. We groeiden. Die groei willen we met jou delen, want zonder jou zouden we hier niet staan. Bedankt!

Van het Zwin tot Virunga: WWF-België wereldwijd in actie

Als je aan natuurpark het Zwin denkt, denk je aan … ooievaars! Dat is het resultaat van het allereerste project van WWF-België. Ooievaars stierven op het einde van de 19de eeuw uit in ons land, maar daar brachten we in ons eerste bestaansjaar verandering in: we herintroduceerden ze in het Zwin. Meteen een mooi succes, want niet veel later mochten we er de eerste ooievaarsjongen sinds 1895 verwelkomen.

In de jaren 1970 ging de bal écht aan het rollen. Meer en meer natuurliefhebbers sloten zich bij ons aan, en al snel konden we onze eerste internationale projecten opzetten. Jarenlang lag onze focus op het Congobekken, waar we ons ook vandaag nog inspannen voor het duurzame beheer van tropische bossen.

40 jaar natuurbehoud in en rond Virunga National Park

Ons meest emblematische en langlopende project is zonder twijfel dat in en rond Virunga National Park, in het oosten van de Democratische Republiek Congo, waar we al sinds 1987 ontbossing bestrijden. Virunga National Park is dan ook niet zomaar een beschermd gebied. Het is het oudste nationaal park van Afrika, bestrijkt 7.800 km² – van de besneeuwde toppen van het Rwenzorigebergte over het immense Edwardmeer tot het Virungamassief in het zuiden –, en huisvest olifanten, buffels, nijlpaarden … én een derde van alle berggorilla’s op onze planeet.

Conflict zet natuur onder druk

Het oosten van de Democratische Republiek Congo wordt al tientallen jaren geteisterd door gewapende conflicten. Daardoor moesten al miljoenen mensen hun hebben en houden achterlaten. Veel van hen vonden onderkomen in en rond Virunga National Park. Om te overleven, hebben ze grond nodig om voedsel te telen. Hout voor houtskool, om te kunnen koken. En daarvoor moeten ze bomen kappen. Daarnaast dringen gewapende groepen het park binnen om te stropen: de opbrengsten daarvan gebruiken ze om wapens te kopen.

Niet mens of natuur, maar mens én natuur

De aanhoudende conflicten zetten een ongekende druk op de natuur, maar de rijkdommen van het park waren altijd al gegeerd. Van bij de start van het project in 1987 – nog voor de conflicten losbarstten –, was waken over deze unieke bossen dus onze focus. Daarvoor sloegen we de handen in elkaar met lokale landbouwers: zij planten snelgroeiende bomen op kaalgekapte buffergronden rond het park. Die leveren de grondstoffen voor houtskool, zodat er geen eeuwenoude, traaggroeiende bomen meer hoeven te sneuvelen in het park. Dankzij die aanpak beschermen we de bossen én zorgen we dat mensen op de vlucht in hun basisnoden kunnen voorzien.

Ook de strijd tegen stroperij was van bij de start een prioriteit: we hielpen de grenzen van het nationaal park afbakenen en steunen de rangers die er patrouilleren om illegale houtkap en stroperij tegen te gaan. Dat doen we vandaag nog altijd. Ook al heerst er conflict, we blijven waken over het woud, samen met de gemeenschappen en rangers.

Voor en door de bevolking

Doorheen de jaren kreeg het project een steeds belangrijker sociaal en economisch luik. Met de steun van WWF-België begonnen vrouwenverenigingen energie-efficiënte stoofjes te maken die half zoveel houtskool verbruiken als traditionele open vuren. Via boslandbouw en honingproductie ontwikkelen gezinnen nieuwe inkomsten- en voedselbronnen. We helpen lokale gemeenschappen om hun bossen officieel te laten erkennen als gemeenschapsbossen, die ze autonoom en duurzaam beheren. Tot slot verdelen we biogasvergisters en zonne-energiekits: steeds meer gezinnen hebben toegang tot alternatieve energiebronnen. Zo evolueerde ons werk in en rond Virunga van een klassiek natuurbeschermingsproject tot een programma voor natuur én mens, voor en door de bevolking.

Internationaler en inclusiever

De lessen die we in het Congobekken leerden, namen we mee naar andere delen van de wereld. Gaandeweg breidden we onze werking uit naar de Karpaten, Zuidoost-Azië en Zuid-Amerika. Doorheen de jaren groeide niet alleen ons projectportfolio, maar ook ons inzicht: in de natuur hangt alles samen.

In onze beginjaren lag de focus vaak op één soort of één plek, maar om duurzame verandering teweeg te brengen, moesten we verder kijken dan beschermde gebieden en iconische soorten. Daarom evolueerde onze aanpak naar inclusief natuurbehoud op landschapsschaal. Met projecten die grenzen overstijgen, waarin lokale gemeenschappen aan het roer staan en waaraan de hele samenleving meewerkt, van burgers over bedrijven tot overheden. Vandaag werken we met WWF-België in de drie grootste tropische bossen op onze planeet, hand in hand met de beste bewakers van die bossen: de inheemse volkeren en lokale gemeenschappen die er al generaties lang in harmonie met de natuur leven. Daar is ons project in Ecuador een mooi voorbeeld van.

Ecuador: van bossen beschermen …

De Ecuadoraanse Amazone is niet alleen de thuisbasis van de machtige jaguar, maar ook van tien inheemse volkeren, samen goed voor ruim een kwart miljoen inwoners. Zij dragen zorg voor en hangen af van de natuurlijke hulpbronnen die de Amazone biedt. Ontbossing brengt er dus niet alleen de onvoorstelbare biodiversiteit in gevaar, maar ook hun levenswijze. In 2015, bij de start van ons project in Ecuador, verdween er 100.000 hectare tropisch bos per jaar – dat is ongeveer de oppervlakte van Waals-Brabant. Daarom steunde WWF-België twee jaar lang Socio Bosque, een overheidsprogramma waarmee inheemse gemeenschappen en landeigenaars financiële steun kregen voor elke hectare bos die ze twintig jaar lang beschermden.

Om aanspraak te maken op dat geld, moesten gemeenschappen plannen voorleggen. Hoe gingen ze hun gebied beheren, waarin gingen ze de opbrengsten investeren? Dat klinkt eenvoudig, maar hun gebieden waren vaak niet officieel afgebakend. Dat maakte het ook moeilijk om hun bossen te beschermen tegen indringers die er bomen kwamen kappen om aan landbouw en veeteelt te doen. Daarom hielpen onze collega’s in Ecuador hun gebieden in kaart brengen, bosbeheerplannen opstellen, en hun wens vastleggen om te investeren in gezondheidszorg, onderwijs, de bescherming van inheemse rechten, duurzame cacaoverwerking en toeristische infrastructuur.

… naar levende landschappen steunen

Doorheen de jaren namen de inheemse gemeenschappen meer en meer een actieve rol op in onze projecten. Sommige inwoners ontpopten zich tot burgerwetenschappers die de biodiversiteit van hun gebieden in kaart brengen met wildcamera’s die ze autonoom plaatsen en onderhouden of die rivierdolfijnen leerden identificeren om de populaties te kunnen monitoren. Anderen volgden een opleiding tot juridisch assistent, zodat ze de rechten van de inheemse bevolking kunnen verdedigen om hun bossen en rivieren te beschermen tegen schadelijke mijnbouw- en infrastructuurprojecten. Ook veehouders werken mee: ze duiden hotspots aan voor conflicten met jaguars, en wel 48 runderhouders verbonden zich er in 2025 formeel toe jaguars en hun leefgebieden te beschermen.

Vandaag draait natuurbehoud in Ecuador dus om veel meer dan bomen alleen. WWF werkt er samen met inheemse gemeenschappen, veehouders, wetenschappers en overheden aan veerkrachtige landschappen waarin bossen, rivieren, wilde dieren en menselijke activiteiten met elkaar in evenwicht blijven. Maar al deze inspanningen kunnen pas écht opleveren als ze gesteund worden door sterke wetten en beleidskeuzes. Daarom werkt WWF-België niet alleen op het terrein, maar ijveren we ook al 60 jaar voor wetten die natuur, mens en dier wereldwijd beschermen.

Wat brengt de toekomst?

Deze overwinningen danken we aan mensen zoals jij: mensen die ons steunen door symbolisch een dier te adopteren, giften te doen, onze petities te tekenen, samen met ons door Brussel te trekken op de klimaatmars … We kunnen je niet genoeg bedanken!

Toch kunnen we niet op onze lauweren rusten. We hebben je steun dus meer dan ooit nodig.

Ook op het terrein zit ons werk er lang niet op. Integendeel: we vatten dit jaar een nieuwe, ambitieuze strategie aan. Aan deze doelstellingen voor 2030 werken we mee:

• habitatverlies een halt toeroepen
• soortenverlies naar nul herleiden
• de ecologische voetafdruk van België halveren
• mensen inspireren tot actie voor de natuur
• de steun voor de levende wereld doen groeien

Samen boeken we al zestig jaar tastbare vooruitgang voor mens, dier en natuur. Wij zijn klaar voor de volgende zestig jaar. Doe je mee?